Nieuwsbrief

Activiteiten

zo apr 22, 2018 @09:00
Stinzenplantenexcursie Elswout
di apr 24, 2018 @20:00
Lezing "Vlinders in voor- en tegenspoed"
wo apr 25, 2018 @14:30
Plantenwerkgroep 'PQ' Inventarisatie, Wervershoof
zo apr 29, 2018 @10:00
Fotograferen op de Suyderbraeck
za mei 05, 2018 @10:00
Vogelkijkdag Twisk
wo mei 09, 2018
Hemelvaartkamp 2018, Holterberg
wo mei 16, 2018 @14:30
Plantenwerkgroep Inventarisatie Suyderbraeck
za mei 19, 2018 @10:00
Vogelkijkdag Vooroever
za mei 19, 2018 @10:00
Nationale vogelweek
vr mei 25, 2018
Argusvlinder Teldagen

Eilandspolder

In het kader van het 25ste jubileumjaar van de landelijke landschap- en geologiewerkgroep heeft onze afdeling een minicursus georganiseerd. Deze omvatte een lezingavond op maandagavond 9 januari en veldwerk op 14 januari. Deze minicursus is door Lia Vriend verzorgd. Het was een geslaagde lezing en er was een hoge opkomst met ruim 100 belangstellenden . Er moesten stoelen worden bijgezet. Op de zaterdagochtend verzamelden zich maar vier gegadigden voor de excursie.

Bij de Arisdijk, aan de noordwestkant van de Noordeindermeerpolder werden de laarzen aangetrokken en de kaarten uitgevouwen. Zie de pijl op het kaartje. Het is een detail van een grotere kaart, de Geomorfologische kaart van Noord-Holland.

kaart

03

Een blik op de kaart leert dat de Eilandspolder een restant is van het veengebied wat ooit het grootste deel van Noord-Holland bedekte. De veenvorming begon zo’n 8000 jaar geleden.Een groot deel daarvan is naderhand verdwenen. Weggeslagen door het water of het is verteerd door inwerking van de lucht, nadat de bewoners het land gingen ontwateren om het beter te kunnen bewerken. Op de locatie waar we stonden had zo’n acht meter veen gelegen. Er is nog ongeveer een meter over aan de westkant van de Arisdijk. Aan de oostkant ligt de Noordeindermeerpolder, een droogmakerijtje binnen de Eilandspolder. Daar ligt geen veen meer. Aan die kant is de polder beduidend lager dan aan de westkant. Er ligt blauwe zeeklei aan de oppervlakte.


Met een grondboor hebben we de bodem van de dijk onderzocht. We begonnen aan de kant van de Noordeindermeerpolder. De bovenste laag grond tot zo’n 20 cm diepte zat vol met wortels e.d. van de bestaande beplanting. Onder deze teellaag zit je meteen op de oude blauwe zeeklei. Deze aardlaag dateert van voor de veenvorming. We zaten dus te wroeten in een kleilaag van minimaal 8000 jaar oud!
De grondboor is een soort gootje van metaal met een T-stuk eraan. Met een verlengstuk ertussen gekoppeld kom je zo’n twee meter diep. Het is eigenlijk een soort lange gutsboor. De klei of het veen blijft in het gootje zitten. Je ziet zo het profiel van de bodem. In de klei zaten laagjes met grover en fijner materiaal.

Met zoutzuur hebben we onderzocht of er kalk in de klei zat. Als de klei gaat bruisen is dat een teken dat er kalk in zit. Er komt dan koolzuurgas vrij uit de kalk De toplaag van de klei is heel fijnkorrelig. In de laatste fase van de verlanding ( de toplaag ) is de stroomsnelheid gering. Dan worden de lichtste kleikorrels afgezet. Door de zuren uit het latere veen is de kalk uit de jongste, bovenste kleilaag opgelost. De bovenste laag klei bruiste daarom dus niet.

Diepere lagen bevatten meer kalk en zanddeeltjes. De samenstelling van de bodem, van zand, zavel tot puur “blauwe” klei zegt iets over de stroomsnelheid in de tijd van afzetting.
Het kleigehalte kan je eenvoudig bepalen door een eenvoudig proefjes. Een voorbeeld: Van zware klei kan je een ringetje om je vinger maken. Zit er zand in, dan scheurt de klei.

27

17

19

Aan de andere kant van de dijk, de westkant ontdekten wij onder de toplaag een veenpakket van ongeveer 1.20 meter dikte. Dat veen is veel homogener en fijnkorreliger dan de turf uit het veenmuseum in Drenthe. De laatste turf bevat veel herkenbare plantendelen. Je moest trouwens wel opletten waar je stak want er ligt een gasleiding.

Om te voorkomen dat het veen verteert ligt het polderpeil aan de westkant van de Arisdijk hoger dan in de Noordeindermeerpolder. Met eenvoudige hulpmiddelen hebben we het hoogte verschil gemeten.

37

Door te meten kwamen we erachter dat het polderpeil van De Noordeindermeerpolder ongeveer 1.20 dieper ligt dan dat van het veengebied ernaast. Dat opmeten en daarna profiel tekenen van de dijk is een hele mooie manier om je leerlingen aan het werk te zetten...

In veel polders is er sprake van zoute kwel. Kwel is het door druk omhoog komen van grondwater. Die druk ontstaat doordat de Noord-Hollandse polders beneden het peil van het IJsselmeer en de Noordzee liggen. Die druk is op kilometers afstand merkbaar.

We hebben het zoutgehalte van de twee sloten bepaald. Dat doe je met een chemische reactie en wat gereken met de uitkomsten van de proef. Je zou verwachten dat in de Noordeindermeerpolder het oppervlaktewater het zoutst zou zijn. Die polder is lager. Je zit al op de oude blauwe zeeklei. Het zoute zeewater daarin wordt er langzaam omhoog- en uitgeperst.

32

33

Aan de andere kant van het dijkje ligt een veenpakket die de zoute kleilaag afschermt. Deze laatste polder zou dus het minste last moeten hebben van zoute kwel.
De sloot in de Noordeindermeer had een zoutgehalte van 155 mg zout per liter. Aan de westkant was het zoutgehalte 266 mg. Het veengebied was dus licht brak. Dat was dus niet naar verwachting. De oorzaak daarvan is het feit dat de twee polders op verschillende tijden doorgespoeld worden. Teveel zout is niet goed voor het gras. Lia had bij een eerdere excursie hogere waarden gemeten.

Het was geslaagd veldwerk. Lia en Ofra, mijn dank daarvoor.

-Op internet vond ik de volgende publicatie: Referentiewaarden voor Aquatische Systemen in Noord-Holland een uitgave van de provincie Noord-Holland. Voor wie interesse heeft in wat er in en om het polderwater leeft is deze publicatie een aanrader. Gewoon de titel knippen en plakken in het zoekveld van de browser werkt goed om de publicatie te vinden.

De oude blauwe zeeklei - ook wel met de verouderde term Afzetting van Calais aangeduid - is een laag zeeklei in de ondergrond in West- en Noord-Nederland, het westen van Vlaanderen en de Franse Nederlanden. In de huidige lithostratigrafische indeling van Nederland worden deze afzettingen tot het Wormer Laagpakket binnen de Formatie van Naaldwijk gerekend.
Bron: Wikipedia

01

02

03a

04

06

07

11

12

13

15

16

18

20

21

22

23

24

25

26

28

34

34a

35

36

Foto's: Ofra Carmi en Clemens Appelman
Tekst: Clemens Appelman

pijl links